2024-yilda Abdulla Qodiriy tavalludiga 130 yil to‘ldi. So‘nggi bir yilda Qodiriy nomi bilan bog‘liq eng muhim voqea — uning 1926-yilgi jinoyat ishi bo‘yicha oqlanishidir. “Gazeta.uz” Qodiriyning o‘sha ish bo‘yicha salkam 100 yil avval Samarqandda bo‘lgan sudda o‘qigan nutqi matnini qayta e’lon qiladi.
Abdulla Qodiriyning “O‘tkan kunlar” romani ilk marta arab tiliga o‘girilib, Misrda “O‘tkan kunlar: Turkistondagi achchiq sevgi qissasi” nomi ostida taqdim etildi. Uni arab tilida o‘qishni istaganlar Toshkentdagi Abdulla Qodiriy uy-muzeyiga yoki Misrdagi elchixonaga murojaat qilishi mumkin.
«Bu jurnal millat mulki, 100 yildan beri nomi o‘zgarmay kelayotgan noyob tarix», — deydi 2007 yildan buyon «Mushtum»ga bosh muharrirlik qilayotgan Nosirjon Toshmatov. U «Gazeta.uz»ga bergan intervyusida hozirgi rahbarlarning jurnalga munosabati va 100 yillik to‘yni qanday tasavvur qilgani haqida gapirdi.
“Darhaqiqat, mamlakatda islohotga muhtoj masalalar ko‘bdir. Masalan, kattalarga aql va basirat islohoti, […] yoshlarg‘a axloq va kiyim, xotinlarga jabru zulm, domlalarg‘a din va salla, […] va hokazo islohotlarga nihoyat darajada ehtiyoj ko‘bdir”.
“Bu „Mushtum“ — zo‘rliq mushtumi emas, haqliq mushtumidir; bu „Mushtum“ — zolimlar mushtumi emas, mazlumlar mushtumidir. Shuning uchun buning ma’nosi ham boshqachadir… Tumshug‘ingiz ustiga yangi mehmon muborak bo‘lsin, afandilar!..”
Abdulla Qodiriy xotirasiga bag‘ishlab o‘tkazilgan tadbirda bosh vazir o‘rinbosari Aziz Abduhakimov muzeylarga bo‘lgan yondoshuv tubdan o‘zgarayotganini ta’kidladi. «Bundan keyin barcha adiblarimizning muzeylari va hatto uy-muzeylarga bo‘lgan e’tibor yanada kuchaytiriladi», — dedi u.
Amerikalik tadqiqotchi Mark Riz Abdulla Qodiriyning «O‘tkan kunlar» romanini ingliz tiliga tarjima qilish uchun 15 yil umrini sarfladi. U «Gazeta.uz»ga bergan intervyusida tarjimadagi qiyinchiliklar, nima uchun asar shunchaki muhabbat hikoyasi emas, avvalo islohotlar g‘oyasi haqida ekanligi va qanday qilib Qodiriy asar orqali muhim ijtimoiy muammolarni olib chiqqanligi haqida so‘z yuritdi. U shuningdek jadidlar va ularning g‘oyalari bugun qanchalik hayotga tadbiq etilganligi haqida fikr bildirdi.
Qo‘shimcha imkoniyatlardan foydalanish uchun saytda ro‘yxatdan o‘ting